Even rust in het hoofd

Mensen met dementie zijn soms volledig onbereikbaar voor hun naasten, mantelzorgers en zorgprofessionals. Contactclowns zijn dan vaak de enigen die erin slagen om achter het mistgordijn in hun hoofd te komen. Vaak duurt de verbinding maar héél even, maar juist daarom is dat contactmoment zo waardevol.

“Als het clowntje bij mijn moeder is geweest zie ik in haar ogen weer de fonkeling die ze had voordat ze dementie kreeg. Dan is het weer even de moeder zoals ik haar mijn leven lang heb gekend. Onbetaalbaar.”

Veilige sfeer
Voor Petra Beurskens uit Tegelen is het tweewekelijkse bezoek van contactclown Mientje aan haar moeder Toos Kersten (86) net zo belangrijk als de lichamelijke zorg die ma in D’n Horstgraaf van De Zorggroep in Venlo krijgt. “Mijn moeder is geregeld zo in zichzelf gekeerd dat er bijna geen contact met haar mogelijk is, hoezeer de zorgmedewerkers ook hun best doen. Op die momenten kan ze zich niet uiten. Mientje creëert een veilige sfeer waarin mijn moeder dat wel een paar minuten lukt. Dat brengt mij als dochter dan weer voldoening en opluchting.” Marjolein Schouten (60) alias contactclown Mientje is een van de zeven contactclowns die De Zorggroep in bepaalde gevallen inzet om contact te maken met mensen met dementie. Alle medewerkers die omgaan met mensen met dementie doen hun best om tot hen door te dringen. In veel gevallen lukt dat ook, maar als dat niet of heel moeilijk gaat, kunnen collega’s terugvallen op de contactclowns.

Niet voor de fun
“Anders dan de aanduiding ‘clown’ doet vermoeden, komen mijn collega’s en ik niet voor de fun”, zegt Marjolein, die zeven jaar werkt als contactclown Mientje. “Als we dat zouden willen, zouden we de tent op de kop kunnen zetten. Maar in de speciale opleiding die we hebben gevolgd hebben we geleerd dat het de kunst is om als contactclown juist níets te doen.”

“Als ik ergens binnenkom probeer ik volledig af te stemmen op de emotie van degene voor wie ik kom. Ik tast af welke zintuigen ik nog kan aanspreken en speel daarop in. Mensen met dementie ervaren doorgaans zoveel onrust in hun hoofd dat ze vooral rust en geborgenheid willen. Dat verklaart dat ze vaak beginnen over hun ouders, over de tijd waarin ze zich geborgen en veilig voelden.”

Soms zorgt de handpophond die Mientje bij zich heeft voor een aanknopingspunt tot contact. Een andere keer zingt Mientje een liedje met de cliënt. Wat dat laatste betreft merkt Marjolein dat er langzaam maar zeker een nieuwe generatie mensen met dementie zichtbaar wordt. “Vroeger was het vaak ‘Op de grote stille heide’ dat mensen begonnen te zingen, tegenwoordig hoor ik ook geregeld nummers van U2 en de Rolling Stones voorbijkomen.
Ik heb mensen met dementie met een mobiele telefoon op zak of met een iPad op schoot. En dat is goed hoor, maar ik bedoel dat het geijkte beeld van iemand met dementie aan het veranderen is. Al maakt de ziekte geen onderscheid tussen leeftijden en standen. Wie het ook treft, allemaal hebben ze vooral behoefte aan geborgenheid. Als ik daar in mijn rol als contactclown voor kan zorgen, al is het maar voor héél even, ben ik tevreden.”